باب الخلق قال اللّه تعالى : وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ « 1 » . خطاب از براى رسول اللّه است صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، و ايراد كرد كلمهء « على » را از براى اعتلا و اقتدار او بر خلق عظيم ، گويا كه او عليه السّلام مجبول « 2 » است بر او ، ممانعت نمىكند بر او چيزى از اين . و وصف كرد خداى تعالى خلق را به « عظيم » ؛ چرا كه خلق او مستفاد است از قرآن عظيم ، پس مىباشد عظيم ؛ و قالت عايشه : « كان خلقه القرآن » « 3 » يعنى آنكه مؤدّب بود به آداب قرآن ، و فرمود عليه السّلام : « أدّبنى ربّى فأحسن تأديبي » « 4 » ، و ديگر آنكه او عليه السّلام امر نكرد ما را به قول خود كه « تخلّقوا بأخلاق اللّه » « 5 » مگر بعد از تخلّقش به آن اخلاق ؛ و خلق عظيم عظيم است . و وسم كرد « 6 » اين باب را به « خلق » - و هرچند كه هست معانى مذكوره در ابواب عشره در اين قسم همه ، اخلاق - از براى دو امر : يكى از آن دو امر آن است كه خلق بتحقيق مخصوص شده است در عرف عامّ به حسن عشرت و صحبت با خلق و خالق ، و مراد در اينجا اين خاصّ عرفى است . و ثانى از اين دو امر ، اختصاص اين طايفه است به خلق ، و اتّفاق ايشان بر اينكه تصوّف خلق است ، و اجماع ايشان بر آنكه مرجع خلق به بذل معروف و كفّ اذى است ، و نيست اين مگر حسن عشرت با غير .

--> ( 1 ) . قلم / 4 . ( 2 ) . ك : محبول . ( 3 ) . الجامع الصغير ، ج 2 ، ص 112 ؛ صحيح مسلم ، ج 1 ، ص 513 و مسند احمد بن حنبل ، ج 6 ، ص 19 . ( 4 ) . بحار الأنوار ، ج 16 ، ص 210 ؛ ج 71 ، ص 382 ؛ الجامع الصغير ، ج 1 ، ص 14 . ( 5 ) . بحار الأنوار ، ج 61 ، ص 129 . ( 6 ) . وسم كرد : نشان كرد ، ناميد .